Haur baten galeraren ondoren Espainian

Zure egoera, urratsez urrats

Abortu espontaneo goiztiarra

Haurdunaldiaren lehen hilabeteetan haur bat galtzea oso ohikoa da, eta galera benetakoa da hala ere. Familia askok bakarrik sentitzen dira, besteek agian ez zekitelako haurdun zeundenik. Zure doluak zaintza eta denbora merezi ditu.

• Abortua etxean edo ospitalean gerta daiteke. Medikuak edo emaginak zure aukerak eta zer espero duzun azalduko dizkizu. Galdetu behar adina.
• Ez dago erregistrorik eta ez da hiletarik behar.
• Suspertzeko denbora behar baduzu, familia-medikuak baja eman diezazuke (baja médica).
• Galera ospitalean gertatzen bada eta zure haurraren gorpuzkiekin zer gertatuko den jakin nahi baduzu, taldeari galdetu diezaiokezu. Familia batzuek agur txiki propio bat antolatzen dute.
• Familia askok beren erara gogoratzen dute galera goiztiarra: kandela bat piztuz, zuhaitz bat landatuz, gutun bat idatziz, ekografia edo haurdunaldi-proba gordez.
• Espainia osoko laguntza-taldeek galera goiztiarraren ondoren ere hartzen dituzte familiak. Ikus laguntza.

Galera beranduagoa, 26. astea baino lehen

Haurra bigarren hiruhilekoan hiltzen denean, amak normalean bere haurra erditzen du. Kolpe handia izan daiteke. Zure haurra ikusi eta besoetan har dezakezu, eta oroitzapenak sortu, galera beranduago baten ondoren bezala.

• Zure haurrarekin denbora igaro dezakezu, izena jarri eta argazkiak atera. Ikus ospitalean.
• Erregistro Zibilean ez dago erregistrorik. Ospitale batzuek ziurtagiri sinboliko bat ematen dute oroitzapen-kutxa batean.
• Hileta ez da nahitaezkoa. Ezer esaten ez baduzu, ospitaleak arduratzen da normalean zure haurraz, askotan beste gorpuzki batzuekin batera errausiz, eta ez dizute data ez lekua jakinarazten.
• Agur propioa egin nahi baduzu, esan ospitaleko taldeari ahalik eta lasterren, joan aurretik.
• Lanari dagokionez, amak bere medikuaren baja jaso dezake. Jaiotza-baimena ez da aplikatzen 26. astea baino lehen.

Heriotza perinatala, 26. astetik aurrera

Haurra 26. astearen ondoren jaio aurretik hiltzen denean, Espainiako legeak jaiotza hainbat modutan aitortzen du.

• Zure haurra Erregistro Zibilean inskribatzen da, eta izena eman diezaiokezu. Ikus zure haurra erregistratzea.
• Ehorzketa edo errausketa nahitaezkoa da. Hileta-etxe baten bidez antola dezakezu, edo erkidego batzuetan ospitalearen bidez. Ikus agurra.
• Erditu duen amak jaiotza-baimen osorako eskubidea du. Oraingoz, bikotekideak ez. Ikus laneko baimena.

Zure haurra bizirik jaio bazen eta gero hil bazen

Zure haurra bizi izan bazen, oso denbora gutxian bada ere, jaiotza eta heriotza gisa erregistratzen da, eta zuen Libro de Familia liburuan agertzen da. Bi gurasoek jaiotza-baimen osorako eskubidea dute. Ehorzketa edo errausketa nahitaezkoa da.

Ospitalean: denbora zure haurrarekin

Zure osasuna eta segurtasuna dira lehenengoak. Jarraitu beti talde medikoaren argibideei, eta esan berehala gaizki sentitzen bazara. Taldeak segurua dela esaten dizunean, denbora eska dezakezu zure haurrarekin egoteko, ondoan nahi dituzun pertsonei deitu eta behar adina aldiz galdetu.

Espainiako familia askori ez zaie esaten zer eska dezaketen. Hau eska dezakezu:

• Zure haurra ikusi eta besoetan hartzea, behar duzun denbora guztian, bakarrik edo familiarekin.
• Zure haurrari bere izenez deitzea, ekarritako arropaz janztea edo manta batean biltzea.
• Gela indibidual bat, jaioberriak dauden geletatik urrun.
• Sehaska hotz bat (cuna de frío edo cuna de abrazos), ospitale batzuek dutena, zure haurra denbora gehiagoz zurekin egon dadin.
• Zeremonia edo bedeinkapen bat ospitalean, zuretzat garrantzitsua bada.
• Zergatik ulertzea. Talde medikoari galdetu diezaiokezu probak egin daitezkeen eta zer dakarten. Erabakia zurea da.

Ez zaude horietako ezer egitera behartuta. Familia askok esaten dute gerora haurrarekin igarotako denborak doluan lagundu ziela. Aukeratzen duzuna zuretzat ondo dago.

Oroitzapenak sortzea

Espainian, 8 familiatik 1ek baino ez du ospitaletik irteten bere haurraren argazki batekin, haurdunaldiko galera baten ondoren. Hau eska dezakezu:

• Argazkiak, zure mugikorrarekin edo langileek ateratakoak
• Esku eta oinen aztarnak
• Ile-kizkur bat
• Ospitaleko identifikazio-eskumuturrekoa eta zilbor-hesteko pintza
• Ekografien irudiak
• Dena gordetzeko oroitzapen-kutxa bat

Argazkiak zure erabakia dira. Zuek atera ditzakezue, langileei eskatu, edo galdetu ea senide batek edo aukeratzen duzuen argazkilari batek sar daitekeen. Argazki gutxi edo bat ere ez baduzue, familia askok gerora haurraren gauzak fotografiatzen dituzte — manta, eskumuturrekoa, ekografia — gogoratzeko modu gisa.

Zure nahiak errespetatzen ez direla sentitzen baduzu

Ospitaleen jardunbidea oso desberdina da Espainiako leku batetik bestera. Entzuten ez zaituztetela sentitzen baduzu, hau egin dezakezu:

• Ospitaleko gizarte-langilearekin (trabajador/a social) hitz egiteko eskatu.
• Pazientearen arretarako zerbitzuarekin harremanetan jarri (Atención al Paciente, edo Atenció a la Ciutadania Katalunian).
• Zure erkidegoko laguntza-erakunde batera deitu. Zure egoeran dauden familia asko lagundu dituzte.

Katalunian, zure taldeari gida ofiziala ere erakuts diezaiokezu: Guia d’acompanyament en el dol perinatal (Generalitat de Catalunya, katalanez).

Agurra: hiletak

Zure haurrari zure erara agur egin diezaiokezu, haurdunaldiaren edozein unetan.

• 26. astetik aurrera, ehorzketa edo errausketa nahitaezkoa da.
• 26. astea baino lehen, ez da nahitaezkoa, baina agur propioa eska dezakezu. Esan ospitaleko taldeari ahalik eta lasterren.

Hileta antolatzea

• Hileta-etxe batek (funeraria) dena antola dezake, Erregistro Zibileko izapideak barne.
• Ehorzketa edo errausketa aukera dezakezu, eta zeremonia bat hileta-etxean, etxean, gurtza-leku batean edo ospitalean, uzten badu.
• Zuen familiak heriotza-asegurua (seguro de decesos) badu, galdetu zure haurra estaltzen duen.
• Arropa, manta bat edo jostailu txiki bat ekar dezakezu zure haurrarekin jartzeko.
• Errausketa aukeratzen baduzu, errautsak etxean gorde ditzakezu edo baimenduta dagoen lekuan barreiatu.
• Edozein hileta-etxe aukeratzeko askatasuna duzu. Eskatu aurrekontua idatziz erabaki aurretik.

Hilkutxa eta errauts-ontzi txikiak

Hileta-etxeek haurrentzako hilkutxa eta errauts-ontzi txikiak eskain ditzakete. Adibidez, Mémora hileta-enpresak, Espainia osoan dagoenak, agur-zerbitzua eskaintzen du haurdunaldiaren edozein unetako haurrentzat, tamaina txikiko hilkutxak (60 cm eta 30 cm), errauts-ontzi egokituak eta doako laguntza psikologikoa. Doako telefonoa: 900 231 132. Bihotz-formako egurrezko hilkutxak eta errauts-ontziak, eskuz eginak, Hart van Hout etxeak ere egiten ditu.

Arauak eta aukerak erkidegoaren arabera aldatzen dira. Katalunian, adibidez, ospitaleak udalak ordaindutako agurra ere antola dezake.

Zure haurra erregistratzea eta izena ematea

2023ko abuztutik, 26. astetik aurrera jaio aurretik hiltzen diren haurrak Erregistro Zibilean inskribatzen dira, Archivo de nacidos sin vida izeneko artxiboan.

• Zure haurrari izena eman diezaiokezu. Zure erabakia da. Hutsik ere utz dezakezu.
• Zuek bakarrik, gurasoek, ikus dezakezue inskripzio hori.
• Ez du ondorio juridikorik, baina zure haurra existitu zela dioen erregistro ofiziala da.
• Ospitaleak ziurtagiri medikoa emango dizu. Gehienetan, hileta-etxea arduratzen da izapideez Erregistroarekin.

Zure haurra bizirik jaio eta gero hil bazen, jaiotza eta heriotza gisa erregistratzen da, eta zuen Libro de Familia (familia-liburua) liburuan agertzen da.

Zure haurra 26. astea baino lehen hil bazen, ez dago erregistrorik. Familia batzuentzat hori oso mingarria da. Askok ziurtagiri sinboliko bat gordetzen dute.

Zure haurra 2023ko abuztua baino lehen hil bazen, agian inskripzio zaharra artxibo berrira eraman eta izena gehitu ahal izan zenuen. Galdetu Erregistro Zibilean edo Umamanita bezalako elkarte batean oraindik posible den.

Gehiago jakiteko: Umamanita — Erregistro Zibila haur baten heriotzaren ondoren (gaztelaniaz).

Laneko baimena

Ez duzu lanera itzuli behar shock egoeran zauden bitartean. Hau da Espainiako legeak gaur egun eskaintzen duena.

• Jaiotza-baimena ez da laburtzen zure haurra hil delako. Lehen 6 asteak derrigorrezko atsedena dira. Horren ondoren, lehenago itzultzea erabaki dezakezu, nahi baduzu.
• Baimena Gizarte Segurantzak ordaintzen du. Gizarte Segurantzaren webgunean edo bulego batean eska dezakezu, ospitaleko alta-txostenarekin.
• Bikotekideentzat: 2026ko otsailean Auzitegi Gorenak berretsi zuen bikotekideek ez dutela jaiotza-baimenerako eskubiderik haurra jaio aurretik hiltzen denean. Familia askorentzat hori oso bidegabea da, eta elkarteak hori aldatzeko lanean ari dira. Bikotekideak egun batzuetako ordaindutako baimena izan dezake ama ospitalean dagoen bitartean, eta bere medikuari baja eska diezaioke lan egin ezin badu. Zuen hitzarmenak (convenio) egun gehiago eman ditzake.

Jaiotza-baimenaren iraupena 2025ean aldatu zen. Egiaztatu zure kasuaren xehetasunak Gizarte Segurantzarekin, edo eskatu elkarte bati zu orientatzeko.

Gehiago jakiteko: Umamanita — baimenak haur baten heriotzaren ondoren (gaztelaniaz).

Etxera itzultzean

Zure haurrik gabe etxera itzultzea une gogorrenetako bat izan daiteke. Ez dago dolua bizitzeko modu zuzenik, ezta egutegirik ere.

• Zure gorputzak edozein erditzeren ondoren bezala erreakziona dezake, esnea igotzea barne. Galdetu emaginari zure aukerez ospitaletik irten aurretik, eta jarri harremanetan berarekin edo medikuarekin zerbaitek kezkatzen bazaitu.
• Jarraipena: normalean jarraipen-bisita bat izango duzu. Bertan laguntza psikologikoa eska dezakezu, edo familia-medikuari edo emaginari deribazioa eskatu (Katalunian, zure ASSIR zentroari).
• Bikotekideak ere doluan daude, askotan isilean. Bakoitza nola sentitzen den elkarrekin hitz egiteak lagun dezake.
• Anai-arrebek nabaritzen dute zerbait gaizki dagoenean. Hitz sinple eta zintzoek, eta oroitzapenean parte hartzen uzteak, isiltasunak baino gehiago laguntzen dute normalean. Sempiternus webguneak adinaren araberako aholku leunak ditu (gaztelaniaz), eta hazien gutun bat elkarrekin egiteko jarduera lasaia izan daiteke.
• Egun zailak itzuli ohi dira: erditzeko aurreikusitako data, urteurrenak, Gabonak, beste pertsonen haurdunaldiak. Normala da.
• Gauza bera bizi izan duten beste familiak kontsolamendu handia izan daitezke. Espainiako leku askotan daude laguntza-taldeak; behean aurkituko dituzu.

Katalunian

Erkidego autonomo bakoitzak bere ospitaleak eta hilerriak antolatzen ditu, beraz, arreta oso desberdina izan daiteke leku batetik bestera. Hemen Katalunia, Euskadi eta Galizia aurkituko dituzu, eta beste erkidego batzuk gehituko ditugu denborarekin.

Agurra Katalunian

• 26. astetik aurrera, ehorzketa edo errausketa nahitaezkoa da.
• 26. astea baino lehen, ezer esaten ez baduzu, ospitaleak errausketa anonimoa antolatzen du. Agur propioa nahi baduzu, esan taldeari.
• Hileta pribatu bat aukera dezakezu edozein hileta-etxeren bidez, edo ospitalearen bidez eskaintzen den udal-aukera. Udal-aukerarekin, udalak ordaintzen du kostua. Zure haurra tokiko hilerriko nitxo batean atseden hartzen du, beste haur batzuekin partekatuta, bi urte inguruz. Ondoren, gorpuzkiak hilerri bereko zuhaitzez betetako gune batera eraman ohi dira. Ospitaleak izapideetan laguntzen dizu, baina ez du inoiz zure ordez lekua edo data erabakitzen.

Oroimen-lekuak

Kataluniako gero eta hilerri gehiagok dute gune lasai bat jaio aurretik edo jaio eta gutxira hil ziren haurrentzat. Nahi duzunean bisita ditzakezu, zure haurra non dagoen ere.

• Sant Cugat del Vallèseko hilerria: zuhaitzen arteko oroigarri bat, kaperaren ondoan, Anhel elkarteko familiekin sortua. Familiek izar txiki bat jar dezakete beren haurraren izenarekin; errautsak izarraren parte izan daitezke. Kostu txiki bat du. Camí Can Graells 159, Sant Cugat · 935 907 082
• “Empremtes” guneak Lleida inguruan, Servei de Suport al Dol de Ponent elkartearekin sortuak: Calaf (Kataluniako lehena, 2017), Cervera, Tàrrega, Guissona, Les Borges Blanques eta Almacelles.
• Gune perinatala duten Àltimaren hilerriak: Roques Blanques, Sant Vicenç dels Horts, Sant Just Desvern, Viladecans, El Prat de Llobregat, Sitges, Sant Pere de Ribes, Vilanova i la Geltrú, Castellar del Vallès eta Ripoll.
• Zuhaitz bat oroimenez: Mémoraren In Arboriam zerbitzuak aukera ematen die familiei beren haurrarentzat zuhaitz bat landatzeko.

Katalunian horrelako 26 gune inguru daude. Galdetu zure hilerrian, edo ikus Sempiternus webguneko zerrenda.

Euskadin

Euskadiko ospitaleak osasun-zerbitzu publikoaren parte dira, Osakidetza. Batzuek beren gida dute haur baten heriotzaren ondorengo arretarako. Bilbao-Basurtoko osasun-eremuan, adibidez, gidak agur-gela bat deskribatzen du, zure haurrarekin egon zaitezen, oroitzapen-kutxa eta argazki-albuma, eta jarraipen-bisitak etxera itzultzen zarenean. Galdetu zure ospitalean zer eskaintzen duen.

Oroimen-lekuak

• Vitoria-Gasteiz, El Salvador hilerria: gune lasai bat haur baten heriotzaren ondoren familientzat, Errautsen Lorategiaren ondoan, udalak Esku Hutsik elkartearekin batera sortua 2023an.
• Bilboko hilerria, Derion: haurdunaldian edo jaiotzean hil ziren haurrak gogoratzeko gune bat, 2021ean sortua.
• Urriaren 15ean, galera gestazional eta perinatalaren oroimen-egunean, Bilboko hilerria arrosaz eta urdinez argiztatzen da.

Galdetu zure hilerrian haurrentzako gunerik baduen, edo galdetu Esku Hutsik elkarteari.

Galizian

Galiziako Osasun Zerbitzuak (Sergas) gida bat du haurdunaldian edo jaiotzean hildako haur baten ondorengo arretarako. Gidaren arabera, ospitaleek hau egin behar dute:

• Zure haurrarekin nahi duzun denbora eta nahi adina aldiz egoten utzi. Hasieran zure haurra ikusi nahi izan ez bazenuen, iritziz alda dezakezu.
• Gela indibidual bat eman, inoiz ez jaioberrien amekin partekatua.
• Oroitzapenak eskaini: argazkiak, esku eta oinen aztarnak, identifikazio-eskumuturrekoa, ile-kizkur bat eta oroitzapen-kutxa bat. Kutxa etxera eramateko prest ez bazaude, ospitaleak urtebetez gorde behar dizu.
• Proben emaitzak azaltzeko hitzordu bat eskaini.

Etxera itzultzen zarenean, zure osasun-zentroko emaginak edo erizainak deitu beharko lizuke eta erditzearen ondoren bisita bat egin. 6 eta 8 aste bitartean, nola sentitzen zaren ere galdetuko dizu. Esnea igotzen bazaizu, kentzea edo Galiziako esne-banku bati ematea aukera dezakezu.

Gida, galizieraz: Guía de atención no proceso de morte e dó xestacional e perinatal (Xunta de Galicia, 2020).